VIJESTI IZ DRUŠTVA
OSTALE VIJESTI
ZANIMLJIVOSTI
ARHIVA
Говор захвале Милоша Кордића
POSLIJE DVADESET GODINA
Prikaz knjige Zlatka Kudelića Marčanska biskupija
Молитва Господња Спридона Алексијевића
TAJNA IVE BANCA
U Makedoniji i Rumuniji Srbi nisu diskriminirani
Dragan Ilieski, predstavnik Srba u Makedoniji i Dejan Popov iz rumunskog Saveza Srba

Božić je jedno od doba godine kada se, čestitajući ga i slušajući o litugijama i narodnim običajima, pitamo kako je Srbima u svijetu. Na to pitanje odgovaraju predstavnici srpskih organizacija iz Makedonije i Rumunjske. Svaka od ovih zajednica ima svoje specifičnosti, a razlika između njih je i u tome što Srbi, koji u Rumunjskoj žive od srednjeg vijeka, odnosno od seobe pred Turcima, odavno imaju status manjine, dok su u Makedoniji kao manjina priznati tek prije tri godine od kada počinje poboljšanje njihovog statusa. Najprije razgovaramo s Draganom Ilieskim, predstavnikom Srba u Makedoniji.  

Kakav je položaj srpske zajednice u Makedoniji?
- Prema popisu iz 1994. u Makedoniji je živelo nešto preko 40 hiljada Srba, dok je u popisu iz 2002. zabeleženo 35.939 Srba što je oko četiri hiljade manje. To je što se tiče brojnosti, a naveo sam službene podatke, iako ima i onih koji smatraju da se brojkama pripadnika manjinskih zajednica, pa tako i Srba, manipulisalo. Što se tiče obrazovanja, ranije je bilo više škola u kojima su deca učila materinski srpski jezik, a sad se to svodi na nekoliko osnovnih škola u okolici Kumanova i u Skopskoj Crnoj Gori (okolica Skopja) s maksimalno tristotinjak učenika. U srednjim školama i na fakultetima nema obrazovanja na materinjem jeziku, iako bi od naredne godine u Skopju ponovo trebala biti otvorena gimnazija. Osim smanjenja broja učenika, problem je i slab kvalitet nastave i nedostatak udžbenika, a razloge za to treba tražiti i u nedostatku političke volje.

Srbi najbrojniji u Skopju i Kumanovu

Srbi uglavnom žive u severnom delu Makedonije?

- Najbrojniji su u Skopju i Kumanovu, gde se odvija i najviše aktivnosti i kulturnih zbivanja u srpskoj zajednici, ali ima ih i u Tetovu i drugim gradovima. U Tetovu postoji folklorno umetničko društvo koje učestvuje na mnogim priredbama u Makedoniji, u Bosni, Srbiji i drugim zemljama.

Česte su teze da Srbi žive u slabije razvijenim područjima, a da makedonske vlasti namjerno ne ulažu u njih. Koliko je to točno? 
- Mislim da ta teza ne stoji. Srbi već dugo vremena žive u delovima Makedonije u kojima su i danas. Ta su područja slabije razvijena isključivo iz ekonomskih razloga - krajevi oko Kumanova i Skopja su oduvek bili ruralni - a ne zbog volje države hoće li da ih drži takvima ili neće. Osim toga, u tom području ne žive samo Srbi, već i Albanci i druge manjine, pa nije u redu reći da je to namerno.

Kako su Srbi u Makedoniji organizirani i predstavljeni?
- Imaju dve stranke: Demokratsku partiju Srba i Demokratski savez Srba, dok Ujedinjena srpska zajednica Makedonije kao nevladina organizacija koja se bavi prosvetnom i kulturnom delatnošću ima ogranke u mnogim gradovima u kojima su Srbi. Imamo i svog poslanika u Sobranju, kao i više funkcionera u ministarstvima i vladinim ustanovama, te načelnike opština, npr. u Starom Nagoričanu kod Kumanova.

Diskriminacije uglavnom nema

Kako stoji stvar sa medijima?
- Imamo mesečnik na srpskom jeziku koji se zove «Pogled», a na državnoj televiziji emisiju «Vidik». Ona se emituje dva ili tri puta nedeljno poslepodne u trajanju od pola časa i to na drugom kanalu makedonske televizije koji je sada regulisan kao kanal za nacionalne manjine.

Kad govorimo o manjinskim pravima, ide li i koliko dogovor Makedonaca i Albanaca na štetu ostalih manjina?
- Mislim da nakon dogovora Makedonaca i Albanaca iz 2001. ostale manjine nisu ništa izgubile, čak su i dobile, jer ako već dajete jednima, onda mogu da se izvuku i drugi.  

Da li su Srbi na bilo koji način diskriminirani ili izloženi pritiscima?
- Koliko ja znam ne, iako mogu da se jave pojedinačni slučajevi. Generalno, mislim da diskriminacije nema. S druge strane, ako uzmemo u obzir da je broj učenika u opadanju, onda se svakako odvija neki proces asimilacije.

Srpski knezovi u rumunskim selima

O položaju Srba u Rumuniji razgovaramo s Dejanom Popovim iz Saveza Srba u Rumuniji, jedinoj organizaciji Srba u toj zemlji.

Koliko ima Srba u Rumuniji?
- Po nekoj proceni, u Rumuniji ima preko 22 hiljade Srba koji su grupisani i skoncentrisani na zapadnoj teritoriji zemlje, pre svega u Banatu i Dunavskoj klisuri (u nas poznatoj kao Đerdapskoj, op. a.). Od toga oko sedam do osam hiljada živi u Temišvaru i njegovoj okolici, a ima ih i oko Arada.

Da li ste politički predstavljeni u opštinama i na državnom nivou?
- Jesmo. Srbi u Rumuniji imaju status manjine, a kao takvi od 1992. imamo predstavnika u rumunskom parlamentu. Srbi imaju svoje predstavnike i u organima lokalne uprave, počev od lokalnih savetnika u opštinskim većima do svih drugih funkcija. Imamo i nekoliko srpskih knezova - kod nas je to naziv za predsednika opštine i to uglavnom u selima gdje je uspelo da se sačuva veće učešće Srba u broju stanovnika. U Temišvaru ima sedam hiljada Srba, što je jedna od najvećih zajednica Srba u Rumuniji, ali nema šanse da Srbin tamo bude predsednik opštine, no zato imamo nekoliko savetnika. Savet je inače nepolitička organizacija jer ne pripada nijednoj partiji, ali svaki član Saveza ima pravo da bude upisan u bilo koju stranku.

Banat model interkulturaliteta

Šta imate od medija?
- Nedeljnik «Naša reč», zatim tromesečni časopis «Književni život», a svakog radnog dana na Radio Temišvaru se emituje emisija na srpskom jeziku u trajanju od jednog časa i to od tri do četiri poslepodne. Na rumunskoj TV smo malo lošije zastupljeni, jer na regionalnoj TV Temišvar, koja se ne može čuti u celoj zemlji, jednom nedeljno imamo emisiju od pola časa, što nije dovoljno. Savez Rumunije ima i svoju izdavačku kuću i godišnje izdaje 20-ak naslova: beletristiku, dečju i duhovnu poeziju. Postoji i konkurs za «Srpsku književnu nagradu» čiji je pokretač advokat iz Beograda Dragan Stojković.

Doživljavaju li Srbi diskriminaciju pri zapošljavanju?
- Niko na nacionalnost ne obraća pažnju. Sve manjine koje žive u Banatu ističu da je Banat model interkulturaliteta i interetničnosti. Pošto je na tim prostorima odvajkada živeo velik broj manjina, niko drugom ne smeta.

Srpska gimnazija u Temišvaru

Znači, kao u Vojvodini.
- Čak i bolje. Ne postoji diskriminacija niti ima nacionalnih sukoba. Možda jedino na fudbalskim utakmicama, ali tu svako navija za svoje selo, a ne za ovu ili onu naciju.

Dakle, smatrate da je politika rumunskih vlasti prema Srbima zadovoljavajuća?
- U principu da. Ne postoji neka diskriminacija. Možda bi Srbi na TV ili na radiju trebali biti više prisutni, jer je premalo 25 minuta emisije nedeljno i to na lokalnoj TV koja se ne hvata u celoj državi.

Kako je sa srpskim školama i obrazovanjem?
- One su uglavnom u selima gde su Srbi većina ili u značajnom broju. Nastava se od prvog do četvrtog razreda osnovne škole održava na srpskom i na rumunskom, a samo u selima Belobreška i Ludove, u regionu prema Dunavu, i od petog do osmog. U Temišvaru radi srpska gimnazija «Dositej Obradović» u kojoj se na srpskom održava nastava od 1. do 12. razreda. Ipak, asimilacija je učinila svoje, a i zbog mešovitih brakova sve je manji broj učenika.
Nenad Jovanović

Prikaži verziju za ispis

Ustaške škrabotine na fasadi pravoslavne crkve u Sinju
Čedo Prica: Na strani zdravog razuma i ljepote
Smiju li Srbi glasati za Hrvata
‘Crna lista’ na CD-u: Snimljeni i popisani hrvatski neofašisti
Први Закон о дијаспори
Manjine iz Hrvatske zajedno u Zadru
Knin: Razbijeno staklo na Srpskom kulturnom društvu Prosvjeta
Novi kriteriji za novac iz proračuna
Predstavljen godišnji izvještaj nevladinih organizacija
Veći budžet za manjine
Blaga himna za divlji svijet
Када Јован постане Иван
Znaš, on ti je Srbin
Preminuo Bogdan Tirnanić
Politička zastupljenost poboljšana, zapošljavanje nije
Srpsko kulturno društvo "Prosvjeta", 2005. | Impressum | Kontakt