MANASTIRI I CRKVE

DOKUMENTI

RUKOPISI

PRILOZI HISTORIJSKIM ISTRAžIVANJIMA

ZNAMENITE LIčNOSTI

Говор захвале Милоша Кордића
POSLIJE DVADESET GODINA
Prikaz knjige Zlatka Kudelića Marčanska biskupija
Молитва Господња Спридона Алексијевића
TAJNA IVE BANCA
Krupa

Manastir Krupa nalazi se u Bukovici, u dolini zvanoj Polje, na obronku Velebita, a pred ušćem rječice Krupe u Zrmanju.
Kaluđeri iz manastira Krupe u Bosni, koji je postojao na ušću rječice Krupe u Vrbas, postavili su, a uz pomoć srpskog kralja Milutina, 1317. godine temelj manastiru Krupi u Dalmaciji, kojemu su dali ime po svom prijašnjem manastiru. Po manastiru nazvaše i rječicu uz koju su podigli svoj novi manastir.
Gradnja manastira Krupe u Dalmaciji dovršena je za Milutinova nasljednika srpskog kralja Stefana Dečanskog, a za vrijeme cara Dušana manastir je 1345. obnovljen. Ploča s uklesanim tim podatkom nalazi se uzidana na zvoniku manastirske crkve.
Odmah čim je manastir Krupa u Bukovici osnovan kraljevi Milutin, Stefan Dečanski i Dušan Silni darovali su krupskim kaluđerima zemlju za njihovo izdržavanje, a Turci su za vrijeme svoje vladavine uživanje toga posjeda potvrđivali krupskim kaluđerima.
Despotica Sveta Majka Angelina i njezini sinovi despot Đurađ i despot Jovan 1494. godine darivali su manastir Krupu. O tome se također može pročitati na ploči uzidanoj na zvoniku.
Turci su  1502. godine u vrijeme mletačko-turskog rata s velikom vojskom provalili u Bukovicu i Ravne kotare te su sasvim opljačkali manastir. Kaluđeri su se sklonili u manastir Krku gdje su ostali sve do 1514. godine kada su se vratili u svoj manastir i obnovili ga.

Manastir Krupa stradao je od Turaka i 1620. godine. Naime, kada su Turci došli do manastira i počeli ga pljačkati, odupru im se kaluđeri. To Turke toliko razjari da su ne samo opljčkali manastir i crkvu, nego su i ubili jednog kaluđera, a manastir zapalili. Ostali su se kaluđeri razbježali i tek su se 1642. godine vratili u svoj opustošeni manastir. Tadašnji namjesnik manastira Krupe otišao je čak u Carigrad kako bi dobio dozvolu za ponovno uspostavljanje manastira. Sultan Ibrahim posebnim fermanom udovoljio je nastojavateljevoj želji.
Temeljita obnova manastira Krupe izvedena je 1855. godine uz pomoć kneževske srpske vlade, ruske carske vlade i austrijske vlade. Austrija je dala svoju pomoć pod uslovom da svi prozori na fasadi manastira moraju biti izgrađeni u gotskom stilu. Tako je to bilo i izvedeno.
Manastirska crkva je posvećena Uspenju Svete Bogorodice. Zidana je od tvrdog dalmatinskog kamena i pokrivena je crijepom.
Manastir Krupa sazidan je u dva sprata u obliku ćiriličnog slova P.
U manastiru Krupa nekoliko godina boravio je i veliki srpski pisac Simo Matavulj.
Manastirska crkva građena je u duhu graditeljstva iz vremena kralja Milutina. Njezin centralni dio ima za osnovu grčki krst, a u sredini je kupola i polukružna apsida okrenuta prema istoku. Priprata i oltarski prostor crkve novijeg su datuma. Sadašnji oltarski prostor sazidan je 1803. godine.
Prestolne ikone na ikonostasu manastirske crkve živopisao je grčki sveštenik Jovan Apaka.
Posebno freske u manastirskoj crkvi predstavljaju izuzetnu vrijednost. Skoro polovina fresaka je potpuno uništena prilikom neuko izvedene opravke i proširenja hrama. U stilskim osobinama ovog živopisa prepoznaje se djelo našeg istaknutog slikara s početka 17. vijeka zografa i monaha Georgija Mitrofanovića. Zidno slikarstvo nalazi se samo na zidovima stare, prvobitne građevine.
Nedavno su otkrivene freske u manastiru Krupi koje su rad čuvenog zografa Georgija Mitrofanovića i to je jedno od njegovih zrelijih djela. Sudbina ovih fresaka je doista bila nesretna. Naime, ubrzo po ukrašavanju manastirska crkva je zapaljena, a u obnovi freske su se našle pod krečnim pokrivačem. Stručnjaci su tada bili iznenađeni činjenicom da je tako daleko na zapad doprlo srpsko fresko - slikarstvo iz postvizantijskog perioda. Dakle, manastirska crkva Uspenja Bogorodice ukrašena je jedino freskama Georgija Mitrofanovića.
Crkveni zvonik je na preslicu s tri prozora za zvona.
U okolici manastira osim ruševina ženskog manastira ima još ruševina isposničkih ćelija u koje su se sklanjali krupski kaluđeri da u njima u samoći provode isposnički život.
Na zidovima trpezarije bili su portreti zaslužnih ljudi za manastir.
Velike zasluge ne samo za manastir Krupu nego iza Srpsku pravoslavnu crkvu u Dalmaciji imao je arhimandrit manastira Krupe Gerasim Zelić (1752.-1828.). U manastirskom groblju nalazi se i grob Gerasima Zelića. Sa svojih putovanja Gerasim je opskrbio manastir materijalno kulturnim vrijednostima koje i danas predstavljaju jedinu ozbiljnu vrijednost koju manastir posjeduje.   
Iako manastir Krupa postoji gotovo 700 godina on nema nekih osobitih starina ni dragocjenosti zato što je nekoliko puta bio pljačkan i paljen. U manastiru se čuvala ikona Svetog Arhanđela Mihaila. To je grčki rad s kraja 15. vijeka. U manastiru se čuvao i srebrni kivot sa svetiteljskim moštima i dva krsta koji su preneseni krajem 19. vijeka iz manastira Rmanj u Bosni.
Gotovo sav fond manastirske biblioteke potiče iz vremena Gerasima Zelića. U manastirskoj arhivi čuvana su i 22 turska fermana, a najzanimljiviji među njima je ferman cara Mustafe II iz 1696. godine. Tim fermanom turski car štiti i brani manastirska prava.
Riznica manastira Krupe je sklonjena radi zaštite: jedan dio se nalazi u Srbiji, a jedan dio je evakuiran nakon akcije “Oluja”. Evakuaciju su izvršili predstavnici Uprave za zaštitu kulturne i prirodne baštine, odnosno predstavnici Regionalnog povjerenstva u Zadru.
Život manastiru Krupi sada vraća nastojnik manastira jeromonah Gavrilo.
Više informacija o manastiru možete naći na internet stranici www.eparhija-dalmatinska.hr

Prikaži verziju za ispis

Promocija zagrebačkog izdanja Romana o Londonu Miloša Crnjanskog
Sjećanje na Desanku Maksimović...
Izložba slika Nikole Medića
Предавање о 200-годишњици рођења Његоша
Љубивоје Ршумовић у Загребу
Izložba novih naslova s 58. Beogradskog sajma knjiga
Jesen u Petrinji 2013
Promocija knjige Radoja Arsenića - Remember Maksimir
NATJEČAJ za nastavnika ili profesora srpskog jezika ili hrvatskog i srpskog jezika
Јесен, и живот без смисла
U DARDI MALI JUBILEJ
Izložba Jovice Drobnjaka - Slikarski fotografiran motiv cvijeća
Ljetna škola srpskog jezika i kulture punoljetna!
POZIV NA PJEVAČKU RADIONICU I PREDAVANJE - U sklopu 8. Dana srpske kulture
Izložba Komora - iz srca hrasta gostovala u Banja Luci
Srpsko kulturno društvo "Prosvjeta", 2005. | Impressum | Kontakt